ปวดคอจนร้าวลงแขน... ผล MRI บอกว่าหมอนรองกระดูกเสื่อม ต้องผ่าตัดจริงหรือ?
ปวดคอจนร้าวลงแขน... ผล MRI บอกว่าหมอนรองกระดูกเสื่อม ต้องผ่าตัดจริงหรือ?
อาการปวดคอ เป็นอาการยอดฮิตที่คนวัยทำงานและผู้สูงอายุเกือบทุกคนต้องเคยเจอครับ บางคนปวดแค่เมื่อยๆ แต่บางคนปวดรุนแรงจนร้าวลงไปที่แขน ชาไปถึงปลายนิ้ว หรือแม้แต่กล้ามเนื้ออ่อนแรงจนหยิบจับของหล่น สิ่งที่ตามมาคือความกังวลใจครับว่า "เราเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทหรือเปล่า?" และที่น่ากลัวที่สุดคือ "ต้องผ่าตัดไหม?"
ลองมาดูเรื่องราวของ คุณวินัย อายุ 42 ปี พนักงานบริษัทไอทีที่ต้องนั่งหน้าคอมพิวเตอร์วันละ 8-10 ชั่วโมง คุณวินัยเริ่มมีอาการปวดตื้อๆ ที่โคนคอและบ่ามานานหลายเดือน แต่ช่วงหลังมานี้อาการเริ่มเปลี่ยนไปครับ เขารู้สึกเหมือนมีไฟช็อตจากคอวิ่งลงไปที่สะบักและต้นแขนซ้าย บางวันตื่นมามือซ้ายรู้สึกชาจนติดกระดุมเสื้อลำบาก
คุณวินัยตัดสินใจไปตรวจและทำ MRI (เอ็มอาร์ไอ) ผลออกมาพบว่า "หมอนรองกระดูกคอเสื่อมและเคลื่อนไปกดทับเส้นประสาท" คุณวินัยตกใจมากครับ เพราะในใจเขาคิดว่าผล MRI ออกมาแบบนี้ ต้อง "ผ่าตัด" แน่นอน เขาเริ่มกังวลเรื่องค่าใช้จ่าย กลัวการวางยาสลบ และกลัวว่าผ่าตัดแล้วจะเดินไม่ได้
จริงๆ แล้ว ความจริงไม่ได้น่ากลัวขนาดนั้นครับ
เข้าใจ "หมอนรองกระดูก" แบบง่ายๆ
ผมอยากให้ทุกท่านลองจินตนาการว่า กระดูกคอของเราเหมือนก้อนอิฐที่วางซ้อนกันเป็นคอนโดมิเนียม ระหว่างอิฐแต่ละก้อนจะมี "หมอนรองกระดูก" คั่นกลางอยู่ครับ
เจ้าหมอนรองกระดูกนี้มีลักษณะเหมือน "ขนมปังไส้เยลลี่" คือมีขอบนอกที่แข็งแรงแต่ยืดหยุ่น และมีไส้นุ่มๆ อยู่ตรงกลาง หน้าที่ของมันคือรับแรงกระแทกและช่วยให้เราก้มเงยหรือหมุนคอได้สะดวก
เมื่อเวลาผ่านไป หรือจากการใช้งานที่ผิดท่า ไส้เยลลี่ข้างในอาจจะเริ่มแห้ง (เสื่อม) หรือขอบนอกอาจจะปริแตกจนไส้เยลลี่ปลิ้นออกมา ซึ่งบริเวณข้างๆ คอนโดกระดูกคอของเรามี "สายไฟ" หรือเส้นประสาทวางตัวอยู่พอดีครับ ถ้าไส้ขนมปังที่ปลิ้นออกมานั้นไปเขี่ยหรือกดทับสายไฟเข้า ร่างกายก็จะส่งสัญญาณออกมาเป็นอาการปวด ร้าว หรือชานั่นเองครับ
ความรู้พื้นฐาน: โรคหมอนรองกระดูกคอเสื่อมและเคลื่อน
โรคหมอนรองกระดูกคอเสื่อม (Cervical Spondylosis) และ หมอนรองกระดูกคอเคลื่อน (Cervical Disc Herniation) คือภาวะที่หมอนรองกระดูกมีการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้าง จนไปเบียดบังช่องทางเดินของเส้นประสาทหรือไขสันหลัง
สาเหตุสำคัญ:
อายุที่มากขึ้น: ตามธรรมชาติหมอนรองกระดูกจะสูญเสียน้ำและเริ่มทรุดตัว
พฤติกรรมการใช้ชีวิต: การก้มหน้าเล่นมือถือนานๆ (Text Neck) หรือการนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ในท่าที่ไม่ถูกต้อง
อุบัติเหตุ: การบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาหรืออุบัติเหตุทางรถยนต์ที่มีการสะบัดคออย่างรุนแรง
พันธุกรรม: บางครอบครัวมีโครงสร้างกระดูกคอที่เสื่อมเร็วกว่าปกติ
อาการที่บ่งบอก:
ปวดบริเวณคอ บ่า สะบัก
ปวดร้าวจากคอลงไปที่แขน หรือมือ (ตามแนวเส้นประสาท)
มีอาการชา ยิบๆ หรือรู้สึกเหมือนไฟฟ้าช็อตที่มือ
ในรายที่รุนแรง อาจมีกล้ามเนื้อแขนหรือมืออ่อนแรง
หากกดทับไขสันหลัง อาจมีอาการเดินเซ หรือปัสสาวะอุจจาระผิดปกติ
5 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำร้ายคอของคุณ
สังคมก้มหน้า: การก้มคอเกิน 45-60 องศาเป็นเวลานานๆ เพิ่มภาระให้หมอนรองกระดูกคอหลายเท่าตัว
การยกของหนักผิดท่า: ใช้กล้ามเนื้อคอและบ่าช่วยยกแทนกล้ามเนื้อขา
การสูบบุหรี่: สารนิโคตินทำให้เลือดไปเลี้ยงหมอนรองกระดูกได้น้อยลง ส่งผลให้เสื่อมเร็วขึ้น
ท่าทางการนอน: ใช้หมอนที่สูงหรือต่ำจนเกินไป ทำให้แนวกระดูกคอไม่อยู่ในจุดที่เหมาะสม
น้ำหนักตัวที่มากเกินไป: ส่งผลต่อความสมดุลของแนวกระดูกสันหลังทั้งหมด
การตรวจวินิจฉัย: เมื่อไหร่ต้องทำ MRI?
เวลาคนไข้มาหาหมอ เราไม่ได้เริ่มด้วย MRI เสมอไปนะครับ ขั้นตอนที่เป็นมาตรฐานคือ:
การตรวจร่างกายอย่างละเอียด: หมอจะทดสอบกำลังกล้ามเนื้อ การรับความรู้สึก และจุดกดเจ็บ เพื่อคาดคะเนว่าเส้นประสาทเส้นไหนที่มีปัญหา
เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูโครงสร้างกระดูก ช่องว่างระหว่างข้อ และดูว่ามีกระดูกงอกหรือไม่
การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI): เป็นการตรวจที่ละเอียดที่สุด เห็นทั้งหมอนรองกระดูก เส้นประสาท และไขสันหลัง
คำถามสำคัญ: จำเป็นต้องทำ MRI ทุกคนไหม? คำตอบคือ ไม่จำเป็นครับ หากปวดคอธรรมดาและเพิ่งเป็นได้ไม่นาน การรักษาเบื้องต้นมักได้ผลดี แต่หมอจะพิจารณาส่ง MRI เมื่อ:
รักษาด้วยวิธีปกติ 4-6 สัปดาห์แล้วอาการไม่ดีขึ้น
มีอาการปวดร้าวลงแขนหรือชาที่ชัดเจน
มีอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ
สงสัยโรคอื่นๆ เช่น การติดเชื้อหรือเนื้องอก
แนวทางการรักษา: ข่าวดีคือ... 90% ไม่ต้องผ่าตัด!
คนไข้ส่วนใหญ่กังวลเรื่องการผ่าตัดมาก แต่จริงๆ แล้วหมอจะพิจารณาการรักษาเป็นลำดับขั้นครับ
1. การปรับพฤติกรรม (สำคัญที่สุด): ปรับความสูงจอคอมพิวเตอร์ให้พอดีระดับสายตา พักสายตาและยืดเหยียดคอทุกๆ 45 นาที และลดการก้มเล่นมือถือ
2. กายภาพบำบัด: การทำดึงคอ (Traction) เพื่อเพิ่มช่องว่างให้เส้นประสาท การใช้เครื่องมือลดปวด เช่น อัลตราซาวด์ หรือเลเซอร์ และการฝึกบริหารกล้ามเนื้อคอให้แข็งแรง
3. การใช้ยา: ยาแก้ปวดลดอักเสบ ยาคลายกล้ามเนื้อ และยาบำรุงหรือลดการอักเสบของเส้นประสาท
4. การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้เครื่อง ultrasound: หากอาการไม่ดีขึ้น หมอสามารถใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วยระบุตำแหน่งเพื่อฉีดยาลดการอักเสบไปที่รอบๆ เส้นประสาทที่ถูกกดทับได้อย่างแม่นยำ วิธีนี้ช่วยลดปวดได้ดีและหลีกเลี่ยงการผ่าตัดได้ในหลายราย
5. การผ่าตัด (เฉพาะกรณี): หมอจะแนะนำให้ผ่าตัดก็ต่อเมื่อ:
มีอาการอ่อนแรงชัดเจนหรือกล้ามเนื้อเริ่มฝ่อ
มีสัญญาณของการกดทับไขสันหลัง (เดินเซ มือทำงานละเอียดไม่ได้)
ปวดรุนแรงจนรบกวนชีวิตประจำวันและรักษาด้วยวิธีอื่นไม่ได้ผลแล้ว
ปัจจุบันการผ่าตัดกระดูกคอมีเทคโนโลยีที่ทันสมัยมาก เช่น การผ่าตัดผ่านกล้อง หรือการเปลี่ยนหมอนรองกระดูกเทียม ซึ่งช่วยให้แผลเล็ก เจ็บน้อย และฟื้นตัวไวครับ
พยากรณ์โรค: จะหายไหม? กลับมาเป็นอีกหรือเปล่า?
คนส่วนใหญ่ที่มีหมอนรองกระดูกคอเคลื่อนจะอาการดีขึ้นมากภายใน 6-12 สัปดาห์ครับ หมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมา ร่างกายมีกระบวนการ "ย่อยสลายเอง" (Spontaneous Resorption) ได้ในบางส่วน ดังนั้นอาการปวดจึงมักจะค่อยๆ หายไป
อย่างไรก็ตาม "ความเสื่อม" เป็นสิ่งที่ย้อนกลับไม่ได้ แต่เรา "หยุด" มันได้ครับ ถ้าเราไม่ปรับพฤติกรรม โอกาสที่ข้อถัดไปจะเสื่อมหรือจุดเดิมจะกลับมาอักเสบซ้ำก็มีสูงครับ
Reference List
Rhee JM, Yoon T, Riew KD. Cervical radiculopathy. J Am Acad Orthop Surg. 2007 Aug;15(8):486–494. doi:10.5435/00124635-200708000-00005. PMID: 17664368.
บทความนี้อธิบายโรครากประสาทคออย่างเป็นระบบ ตั้งแต่อาการปวดร้าวลงแขน การตรวจร่างกาย การใช้ภาพถ่ายวินิจฉัย ไปจนถึงการรักษาด้วยยา กายภาพบำบัด และข้อบ่งชี้ที่อาจต้องผ่าตัด ช่วยให้เข้าใจโรคได้ชัดและลดความกลัวเรื่องการผ่าตัดเกินจำเป็นBoden SD, McCowin PR, Davis DO, Dina TS, Mark AS, Wiesel S. Abnormal magnetic-resonance scans of the cervical spine in asymptomatic subjects. A prospective investigation. J Bone Joint Surg Am. 1990 Sep;72(8):1178–1184. PMID: 2398088.
งานวิจัยนี้ทำ MRI คอในคนที่ไม่มีอาการปวดหรือชาตามแขนเลย พบว่ามีภาพความเสื่อมหรือหมอนรองปลิ้นได้ในคนสุขภาพดีจำนวนหนึ่ง จึงช่วยอธิบายคนไข้ว่า “ผล MRI ผิดปกติ ไม่ได้แปลว่าต้องป่วยหนักหรือผ่าตัดเสมอไป”Woods BI, Hilibrand AS. Cervical radiculopathy: epidemiology, etiology, diagnosis, and treatment. Instr Course Lect. 2011;60:337–347. PMID: 21553784.
บทความสรุปนี้รวบรวมข้อมูลว่าโรครากประสาทคอพบได้บ่อยแค่ไหน เกิดจากสาเหตุอะไร (เช่น หมอนรองปลิ้น กระดูกงอก) วิธีตรวจวินิจฉัย และแนวทางรักษาทั้งแบบไม่ผ่าตัดและผ่าตัด ทำให้แพทย์และบุคลากรสาธารณสุขมีภาพรวมโรคที่ชัดเจนEngquist M, Löfgren H, Öberg B, Holtz A, Peolsson A, et al. Surgery versus nonsurgical treatment of cervical radiculopathy: a prospective, randomized study. Spine (Phila Pa 1976). 2013 Sep 15;38(20):1715–1722. doi:10.1097/BRS.0b013e31829ff095. PMID: 23752195.
งานวิจัยนี้สุ่มแบ่งผู้ป่วยที่มีหมอนรองคอกดทับเส้นประสาทไปผ่าตัดเทียบกับกลุ่มที่รักษาแบบไม่ผ่าตัด (ยา กายภาพ ฯลฯ) แล้วติดตามผล ช่วยตอบคำถามคนไข้ว่า “ถ้าไม่ผ่าตัด จะดีขึ้นแค่ไหน เมื่อเทียบกับผ่าตัด” ด้วยข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์Côté P, Wong JJ, Sutton D, et al. Management of neck pain and associated disorders: A clinical practice guideline from the Ontario Protocol for Traffic Injury Management (OPTIMa) Collaboration. Eur Spine J. 2016;25(7):2000–2022. doi:10.1007/s00586-016-4467-7. PMID: 26984188.
แนวทางเวชปฏิบัตินี้รวบรวมหลักฐานวิจัยเกี่ยวกับการดูแลอาการปวดคอและโรคที่เกี่ยวข้อง เช่น อุบัติเหตุรถชน คอเคล็ด และรากประสาทคอ ช่วยแนะนำแพทย์ว่าควรใช้ยา กายภาพบำบัด ออกกำลังกาย หรือการรักษาอื่นแบบไหน ตามความรุนแรงและลักษณะอาการของผู้ป่วย
Comments
Post a Comment