ปวดคอแล้วชามือ… แค่เมื่อย หรือเส้นประสาทกำลังถูกกด?
ปวดคอแล้วชามือ… แค่เมื่อย หรือเส้นประสาทกำลังถูกกด?
คุณเคยไหมครับ? นั่งทำงานอยู่ดีๆ ก็รู้สึกปวดตึงที่ลำคอ ลามไปที่บ่า แล้วจู่ๆ ก็มีอาการ "ชา" วิ่งแวบไปที่ปลายนิ้วมือ บางคนเป็นตอนขับรถ บางคนเป็นตอนนอนจนต้องตื่นมาสะบัดมือ อาการปวดคอร่วมกับชามือแบบนี้ หลายคนมักจะสงสัยว่ามันเกิดจากอะไรกันแน่ ระหว่าง "หมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาท" หรือจริงๆ แล้วเป็นที่ "พังผืดทับเส้นประสาทข้อมือ" หรือที่ร้ายกว่านั้นคือ... เป็นมันทั้งสองที่พร้อมกัน!
ลองมาดูเรื่องของ คุณสมชาย อายุ 45 ปีกันครับ คุณสมชายเป็นกราฟิกดีไซเนอร์ที่ต้องนั่งจ้องจอและใช้เมาส์วันละเกือบ 10 ชั่วโมง เขาเริ่มมีอาการปวดคอตื้อๆ มานาน จนพักหลังเริ่มมีอาการชามือ โดยเฉพาะนิ้วโป้ง นิ้วชี้ และนิ้วกลาง คุณสมชายไปนวดก็ไม่หาย ไปซื้อยาแก้ปวดมากินก็แค่ทุเลา เขาเริ่มกังวลว่าตัวเองจะต้องผ่าตัดคอไหม หรือจริงๆ แล้วมือเขาอักเสบกันแน่
วันนี้หมอจะพาทุกท่านไปไขปริศนาเรื่อง "ปวดคอชามือ" และทำความรู้จักกับภาวะที่เรียกว่า "การกดทับเส้นประสาทซ้อนสองจุด" หรือ Double Crush Syndrome ที่ทำให้หลายคนรักษาไม่หายสักทีครับ
เปรียบเทียบเส้นประสาทเหมือน "สายยางรดน้ำ"
เพื่อให้เข้าใจง่ายที่สุด ผมอยากให้ลองนึกภาพว่าเส้นประสาทของเราเหมือน "สายยางรดน้ำต้นไม้" ครับ
ต้นทาง (ก๊อกน้ำ): คือบริเวณ "กระดูกคอ" ถ้าหมอนรองกระดูกคอเสื่อมหรือเคลื่อน มันก็เหมือนมีคนเอาเท้าไปเหยียบสายยางไว้ตรงก๊อกน้ำ ทำให้น้ำ (สัญญาณประสาท) ไหลไม่สะดวก
ปลายทาง (หัวฉีด): คือบริเวณ "ข้อมือ" ถ้ามีพังผืดหนามาทับเส้นประสาทที่ข้อมือ ก็เหมือนสายยางถูกพับตรงปลาย
ภาวะ Double Crush Syndrome คือการที่สายยางถูก "เหยียบ" ที่ต้นทาง (คอ) เล็กน้อย และถูก "พับ" ที่ปลายทาง (ข้อมือ) อีกนิดหน่อย ลำพังแค่จุดเดียวอาจจะยังพอทน แต่น้ำพอมันถูกกั้นสองต่อ สัญญาณประสาทเลยส่งไปไม่ถึงปลายนิ้ว ทำให้เกิดอาการชาและปวดที่รุนแรงกว่าปกติครับ
ความรู้พื้นฐาน: เมื่อคอและมือมีปัญหาร่วมกัน
ในทางการแพทย์ อาการชามือที่เกิดจากปวดคอ มักจะเกี่ยวข้องกับ 3 ภาวะหลัก ดังนี้ครับ
หมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาท (Cervical Disc Herniation): หมอนรองกระดูกคอเสื่อมหรือเคลื่อนไปกดรากประสาทที่ส่งสัญญาณไปเลี้ยงแขนและมือ
พังผืดทับเส้นประสาทข้อมือ (Carpal Tunnel Syndrome): ช่องอุโมงค์ที่ข้อมือแคบลงจากพังผืดที่หนาตัวขึ้น ไปกดทับเส้นประสาทมีเดียน (Median Nerve) ทำให้ชานิ้วโป้ง ชี้ กลาง
การกดทับซ้อนสองจุด (Double Crush Syndrome): เป็นภาวะที่เส้นประสาทเส้นเดียวกันถูกกดทับตั้งแต่ระดับคอ และมาถูกกดซ้ำที่ข้อมือหรือข้อศอก ทำให้เส้นประสาท "เปราะบาง" และเกิดอาการได้ง่ายขึ้นมาก
อาการที่พบบ่อย:
ปวดคอ ร้าวลงสะบักหรือแขน
ชามือ ยิบๆ เหมือนเข็มแทง หรือรู้สึกหนาๆ ที่ปลายนิ้ว
มืออ่อนแรง หยิบจับของหล่นบ่อย หรือติดกระดุมเสื้อลำบาก
อาการชามักชัดเจนขึ้นในท่าทางเฉพาะ เช่น ก้มคอนานๆ หรือใช้ข้อมือต่อเนื่อง
5 ปัจจัยเสี่ยงที่ต้องระวัง
พฤติกรรมการทำงาน (Office Syndrome): นั่งก้มหน้าใช้คอมพิวเตอร์หรือมือถือนานๆ ทำให้กระดูกคอรับน้ำหนักเกินพิกัด
อายุ: เมื่ออายุมากขึ้น หมอนรองกระดูกจะเริ่มสูญเสียน้ำและทรุดตัวลงตามธรรมชาติ
โรคประจำตัว: โดยเฉพาะ "โรคเบาหวาน" ซึ่งทำให้เส้นประสาททนต่อแรงกดทับได้น้อยลง
การใช้งานมือซ้ำๆ: งานที่ต้องใช้ข้อมือในท่ากระดกหรือก้มบ่อยๆ เช่น งานเย็บผ้า งานช่าง หรือพนักงานพิมพ์ดีด
อุบัติเหตุ: การบาดเจ็บที่คอในอดีตอาจส่งผลให้เกิดความเสื่อมเร็วกว่าปกติ
การตรวจวินิจฉัย: หาจุดกดทับให้เจอ
เพราะอาการมันคล้ายกันมาก หมอจึงต้องตรวจอย่างละเอียดเพื่อแยกโรคครับ:
การตรวจร่างกาย: หมอจะทำการทดสอบพิเศษ เช่น การก้มหรือเอียงคอเพื่อกระตุ้นอาการ (Spurling Test) และการเคาะหรือพับข้อมือเพื่อเช็กพังผืด (Phalen's Test)
เอกซเรย์ (X-ray): ดูแนวกระดูกคอว่าเสื่อมหรือทรุดตัวแค่ไหน
การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI): เพื่อดูว่าหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาทที่ระดับคอจริงหรือไม่ และรุนแรงเพียงใด
การตรวจกระแสไฟฟ้ากล้ามเนื้อ (EMG/NCV): วิธีนี้สำคัญมากสำหรับภาวะ Double Crush ครับ เพราะจะช่วยบอกได้ชัดเจนว่าเส้นประสาทนำไฟฟ้าช้าลงที่ "คอ" หรือ "ข้อมือ" หรือเป็นทั้งสองที่
แนวทางการรักษา: เน้นซ่อมไม่ต้องผ่า
ข่าวดีคือ ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัดครับ หากเราจัดการได้ถูกจุด
ปรับพฤติกรรมและการทำงาน: ปรับระดับหน้าจอคอมพิวเตอร์ให้ตรงกับสายตา ไม่ก้มหน้า และพักการใช้ข้อมือทุก 30-45 นาที
กายภาพบำบัด: การดึงคอ (Traction) เพื่อเพิ่มพื้นที่ให้เส้นประสาท การนวดลดตึงกล้ามเนื้อ และการฝึกบริหารยืดเส้นประสาท (Nerve Gliding)
การใช้ยา: ยาลดอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ยาคลายกล้ามเนื้อ และวิตามินบำรุงปลายประสาท
การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้เครื่อง Ultrasound: หากอาการไม่ดีขึ้น หมอจะใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วยระบุตำแหน่งรากประสาทที่คอ หรืออุโมงค์ข้อมือ เพื่อฉีดยาลดอักเสบได้อย่างแม่นยำ วิธีนี้ช่วยลดปวดและชาได้รวดเร็วโดยไม่ต้องผ่าตัด
การผ่าตัด: จะทำต่อเมื่อรักษาด้วยวิธีอื่นนานกว่า 6-12 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น หรือมีอาการอ่อนแรงชัดเจน ซึ่งปัจจุบันมีการผ่าตัดแผลเล็กที่ช่วยให้ฟื้นตัวไวมากครับ
พยากรณ์โรค: จะหายขาดไหม?
ภาวะนี้ "หายได้" ครับ แต่ต้องใช้เวลาและการดูแลตัวเองที่สม่ำเสมอ โดยปกติอาการปวดจะดีขึ้นใน 2-4 สัปดาห์ ส่วนอาการชาอาจใช้เวลา 1-3 เดือน ขึ้นอยู่กับว่าเส้นประสาทถูกกดทับมานานแค่ไหน หากเราปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ โอกาสกลับมาเป็นซ้ำก็น้อยลงมากครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น
กล้ามเนื้อฝ่อ: หากเส้นประสาทถูกกดทับนานเกินไป กล้ามเนื้อที่ง่ามนิ้วมืออาจฝ่อลง ทำให้มือไม่มีแรงถาวร
สูญเสียการรับความรู้สึก: อาจทำให้เกิดแผลที่มือได้ง่ายเพราะไม่รู้สึกเจ็บ
อาการปวดเรื้อรัง: ซึ่งอาจส่งผลต่อการนอนหลับและสภาพจิตใจ
5 วิธีป้องกันเพื่อสุขภาพคอและมือ
จัดระเบียบโต๊ะทำงาน: จอคอมพิวเตอร์ต้องอยู่ระดับสายตา ข้อศอกและข้อมือควรมีที่วางพัก
งดสูบบุหรี่: บุหรี่ทำให้เลือดไปเลี้ยงเส้นประสาทและหมอนรองกระดูกได้น้อยลง
ออกกำลังกายกล้ามเนื้อคอ: เพื่อสร้างความมั่นคงให้กระดูกคอ
สวมอุปกรณ์พยุงข้อมือ: หากต้องใช้มือทำงานหนัก เพื่อลดแรงกดทับภายในอุโมงค์ข้อมือ
ดื่มน้ำและพักผ่อนให้เพียงพอ: เพื่อรักษาความยืดหยุ่นของหมอนรองกระดูก
Q&A Section: เรื่องชามือที่คนอยากรู้
Q: ปวดคอแล้วชามือ อันตรายไหม? A: ถือเป็นสัญญาณเตือนว่าเส้นประสาทกำลังมีปัญหาครับ ถ้าแค่ชาๆ หายๆ ยังไม่เป็นไร แต่ถ้าเริ่มอ่อนแรงหรือชาตลอดเวลา ควรพบแพทย์ทันทีครับ
Q: ปวดคอต้องตรวจ MRI ทุกคนหรือไม่? A: ไม่จำเป็นครับ หมอจะพิจารณาทำ MRI เมื่อรักษาเบื้องต้นแล้วไม่ดีขึ้น หรือมีสัญญาณของการกดทับที่รุนแรงครับ
Q: ใส่เฝือกข้อมือตอนนอนช่วยลดอาการชามือจากคอได้ไหม? A: ถ้าคุณมีภาวะ Double Crush การใส่เฝือกข้อมือจะช่วยลดแรงกดทับที่ปลายทาง ทำให้เส้นประสาทโดยรวม "หายใจได้คล่องขึ้น" และอาการมักจะดีขึ้นครับ
สรุปประเด็นสำคัญ
อาการชามือไม่ได้เกิดจากข้อมือเสมอไป แต่อาจมีสาเหตุมาจากกระดูกคอ หรือเป็นร่วมกันทั้งสองที่
ภาวะ Double Crush Syndrome คือการที่เส้นประสาทถูกกดทับสองจุด ทำให้เกิดอาการรุนแรงขึ้น
การตรวจไฟฟ้ากล้ามเนื้อ (EMG) ช่วยแยกโรคได้อย่างแม่นยำ
การรักษาที่สำคัญที่สุดคือการปรับพฤติกรรมและการทำกายภาพบำบัด
ผู้ป่วยส่วนใหญ่รักษาหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด หากตรวจพบและรักษาแต่เนิ่นๆ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดคอ #ชามือ #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #พังผืดทับเส้นประสาทข้อมือ #DoubleCrushSyndrome #ออฟฟิศซินโดรม #กายภาพบำบัด #รักษาโดยไม่ผ่าตัด #MRI #หมอเก่งกระดูกและข้อ #NeckPain #Numbness #CarpalTunnel #CervicalRadiculopathy #Orthopedics
Reference List
Upton AR, McComas AJ. The double crush in nerve-entrapment syndromes. Lancet. 1973 Aug 18;2(7825):359–362. doi:10.1016/S0140-6736(73)93196-6. PMID: 4124532.
งานคลาสสิกนี้เสนอทฤษฎี “double crush” ว่าถ้าเส้นประสาทถูกกดทับจุดหนึ่งอยู่ก่อน เส้นประสาทเส้นเดียวกันจะเปราะบางและไวต่อการถูกกดทับที่จุดอื่นมากขึ้น เช่น คนที่คอกดทับเส้นประสาทจึงอาจเป็น CTS ร่วมได้ง่ายกว่าคนทั่วไปSchmid AB, Coppieters MW. The double crush syndrome revisited – is the entire nerve path affected in localized compression? J Orthop Sports Phys Ther. 2011 Jul;41(7):459–467. doi:10.2519/jospt.2011.3514. PMID: 21642763.
บทความนี้ทบทวนหลักฐานใหม่ ๆ เกี่ยวกับ double crush syndrome ว่าการกดทับเฉพาะที่อาจรบกวนการไหลเวียนภายในเส้นประสาททั้งเส้นได้อย่างไร และเสนอแนวคิดการทำกายภาพบำบัด เช่น ท่าเหยียดเส้นประสาท (nerve gliding) เพื่อช่วยลดอาการชาและปวดKasten NW, Peppler M, Sowa GA, Westrick E, Kang JD. Double crush syndrome. J Am Acad Orthop Surg. 2010 Aug;18(8):447–452. doi:10.5435/00124635-201008000-00001. PMID: 20675637.
บทความจากสมาคมศัลยแพทย์ออร์โธปิดิกส์อเมริกันนี้อธิบายภาพรวมของ double crush syndrome ทั้งนิยาม อาการ การตรวจวินิจฉัยด้วย EMG/MRI และตัวเลือกการรักษาทั้งผ่าตัดและไม่ผ่าตัด ช่วยให้แพทย์เข้าใจว่าทำไมรักษาจุดเดียวแล้วอาการอาจยังไม่หายถ้ามีการกดทับหลายจุดพร้อมกันRhee JM, Yoon T, Riew KD. Cervical radiculopathy. J Am Acad Orthop Surg. 2007 Aug;15(8):486–494. doi:10.5435/00124635-200708000-00005. PMID: 17664368.
บทความนี้สรุปโรครากประสาทคอกดทับ ว่าอาการมักปวดร้าวลงแขนและชานิ้วมือ พร้อมอธิบายการตรวจทางคลินิก การใช้ภาพ MRI/CT และการรักษาแบบไม่ผ่าตัดและผ่าตัด ช่วยแพทย์ตัดสินใจได้ว่ารายใดควรเริ่มจากกายภาพและยา หรือควรส่งพบศัลยแพทย์Osterman AL. The double crush syndrome. Orthop Clin North Am. 1988 Jan;19(1):147–155. PMID: 3275922.
บทความนี้ทบทวนข้อมูลผู้ป่วยจริงที่มีการกดทับเส้นประสาทหลายจุดพร้อมกัน เช่น CTS ร่วมกับรากคอถูกกดทับ พบว่าพบได้บ่อยกว่าที่คิด และอธิบายว่าหากรักษาเฉพาะจุดปลาย (เช่น ข้อมือ) แต่อย่าลืมประเมินต้นทาง (เช่น คอ) ไม่อย่างนั้นอาการอาจไม่ดีขึ้นเต็มที่
Comments
Post a Comment