ปวดร้าวเหมือนไฟช็อต หรือเดินเซเหมือนเดินบนปุยเมฆ... สัญญาณไหนบอกว่าเส้นประสาท หรือ ไขสันหลัง กำลังแย่?
ปวดร้าวเหมือนไฟช็อต หรือเดินเซเหมือนเดินบนปุยเมฆ... สัญญาณไหนบอกว่าเส้นประสาท หรือ ไขสันหลัง กำลังแย่?
สวัสดีครับ หมอเก่งนะครับ วันนี้หมออยากมาไขข้อข้องใจที่คนไข้หลายคนมักจะถามหมอเวลามาตรวจเรื่องอาการปวดคอหรือปวดหลัง บางคนได้ยินคำว่า “หมอนรองกระดูกทับเส้น” ก็ตกใจแล้ว แต่พอได้ยินคำว่า “ทับไขสันหลัง” ยิ่งกังวลไปกันใหญ่ วันนี้เรามาทำความเข้าใจกันแบบง่าย ๆ ครับว่ามันต่างกันยังไง และอาการแบบไหนที่เราต้องรีบใส่ใจเป็นพิเศษ
เรื่องเล่าจากหน้าห้องตรวจ
ลองนึกถึงคนไข้สองท่านที่มาหาหมอพร้อมกันนะครับ
ท่านแรกคือ คุณมนัส อายุ 45 ปี ทำงานออฟฟิศหน้าคอมพิวเตอร์ทั้งวัน คุณมนัสมีอาการปวดร้าวจากต้นคอลงไปที่แขนข้างขวา มีอาการชานิ้วโป้งร่วมด้วย แต่อาการมักจะเป็นเฉพาะเวลาขยับคอบางท่า หรือทำงานนาน ๆ
ท่านที่สองคือ คุณลุงสมพงษ์ อายุ 65 ปี คุณลุงไม่มีอาการปวดร้าวเหมือนคุณมนัสครับ แต่คุณลุงสังเกตว่าระยะหลังมานี้ “ติดกระดุมเสื้อยากขึ้น” ลายมือเริ่มเปลี่ยนไป เขียนหนังสือไม่สวยเหมือนเดิม และเวลาเดินจะรู้สึกโครงเครง ต้องกางขาเดินกว้าง ๆ เพราะกลัวล้ม
ทั้งสองท่านนี้มีปัญหาที่หมอนรองกระดูกเหมือนกัน แต่ความรุนแรงและจุดที่ถูกกดทับนั้นต่างกันอย่างสิ้นเชิงครับ
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: สายไฟเส้นใหญ่ กับ สายไฟเส้นเล็ก
เพื่อให้เข้าใจง่าย หมออยากให้เปรียบเทียบกระดูกสันหลังของเราเหมือน “ท่อร้อยสายไฟ” ครับ
ไขสันหลัง (Spinal Cord): คือ “สายไฟเส้นใหญ่หลัก” ที่ลากยาวลงมาจากสมองเพื่อส่งสัญญาณไปทั่วร่างกาย เปรียบเหมือนถนนซูเปอร์ไฮเวย์
เส้นประสาท (Nerve Root): คือ “สายไฟแขนงเล็ก” ที่แยกตัวออกมาจากสายหลักเพื่อไปเลี้ยงแขนหรือขาแต่ละข้าง เปรียบเหมือนถนนซอยเข้าบ้าน
ส่วน หมอนรองกระดูก ของเราเปรียบเสมือน “ขนมปังไส้ครีม” ครับ เมื่อมันเสื่อมหรือปลิ้นออกมากดทับ:
ถ้าทับเส้นประสาท (แขนงเล็ก): เราจะเรียกว่า หมอนรองกระดูกทับรากประสาท (Radiculopathy) อาการจะเจ็บเสียวเฉพาะที่ หรือร้าวไปตามแขนหรือขาข้างใดข้างหนึ่ง
ถ้าทับไขสันหลัง (เส้นใหญ่): เราจะเรียกว่า หมอนรองกระดูกทับไขสันหลัง (Myelopathy) อันนี้อันตรายกว่ามาก เพราะเป็นการกดทับสายไฟหลักที่ควบคุมการทำงานของทั้งร่างกายส่วนล่าง
ความแตกต่างของอาการที่ต้องสังเกต
1. เมื่อทับเส้นประสาท (รากประสาท):
ปวดร้าวเหมือนไฟช็อตลงไปที่แขนหรือขา (ส่วนใหญ่เป็นข้างเดียว)
ชามือหรือเท้าตามแนวของเส้นประสาทนั้น ๆ
อาจมีอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อบางมัด เช่น กระดกข้อมือไม่ได้ หรือกระดกนิ้วเท้าไม่ได้
2. เมื่อทับไขสันหลัง:
มือทำงานละเอียดไม่ได้: ติดกระดุมเสื้อลำบาก ใช้ตะเกียบยาก ลายมือเปลี่ยน
การเดินผิดปกติ: เดินเซ เดินเหมือนคนเมา ขาแข็งกระด้าง ก้าวไม่ออก
เสียการควบคุม: ในกรณีรุนแรง อาจคุมการขับถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายสูงสุด
5 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้หมอนรองกระดูกพัง
อายุ: ความเสื่อมตามวัยทำให้หมอนรองกระดูกแห้งและปริแตกง่าย
พฤติกรรม: การก้มเล่นโทรศัพท์นาน ๆ หรือนั่งทำงานผิดท่า (ก้มคอหรือหลังโก่ง)
งานหนัก: การยกของหนักเกินกำลัง หรือยกผิดวิธี
น้ำหนักตัว: น้ำหนักที่มากเกินไปทำให้หมอนรองกระดูกต้องรับภาระหนักตลอดเวลา
บุหรี่: สารพิษในบุหรี่ทำให้เลือดไปเลี้ยงหมอนรองกระดูกน้อยลง ส่งผลให้เสื่อมเร็วกว่าปกติ
การตรวจวินิจฉัย
เมื่อมาพบหมอ หมอจะทำการตรวจดังนี้ครับ:
ตรวจร่างกาย: ทดสอบกำลังกล้ามเนื้อ และการตอบสนองของเส้นประสาท (รีเฟล็กซ์)
เอกซเรย์ (X-ray): ดูโครงสร้างกระดูกเบื้องต้น
MRI: เป็นการตรวจที่สำคัญที่สุด เพราะเห็นภาพหมอนรองกระดูก เส้นประสาท และไขสันหลังได้ชัดเจนที่สุดว่าถูกกดทับตรงไหนและรุนแรงเพียงใด
แนวทางการรักษา: ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด
หลายคนกลัวว่าพอเป็นแล้วต้องผ่าตัดอย่างเดียว แต่ความจริงแล้วเราเริ่มจากวิธีเบา ๆ ก่อนครับ:
ปรับพฤติกรรม: เลี่ยงการก้ม จัดโต๊ะทำงานใหม่ ลดน้ำหนัก
กายภาพบำบัด: การยืดกล้ามเนื้อ หรือใช้เครื่องมือลดปวด
การใช้ยา: ยาลดการอักเสบและยาบำรุงเส้นประสาท
การฉีดยาเฉพาะจุด: การใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วยระบุตำแหน่งเพื่อฉีดยาลดการอักเสบไปที่รากประสาท วิธีนี้ช่วยลดปวดได้ดีมากโดยไม่ต้องผ่าตัด
การผ่าตัด: หมอจะพิจารณาเฉพาะในเคสที่รักษาด้วยวิธีอื่นไม่เห็นผล หรือในรายที่ ทับไขสันหลัง จนเริ่มเดินเซหรือกล้ามเนื้อลีบ เพราะหากทิ้งไว้นานไขสันหลังอาจเสียหายถาวร
พยากรณ์โรคและภาวะแทรกซ้อน
โรคนี้หายไหม? หากเป็นแค่ทับเส้นประสาท ส่วนใหญ่หายดีได้ครับ แต่ถ้าทับไขสันหลังจนเซลล์ประสาทตาย การฟื้นตัวอาจไม่ร้อยเปอร์เซ็นต์
ภาวะแทรกซ้อน: หากปล่อยทิ้งไว้ อาจนำไปสู่อัมพฤกษ์ อัมพาต หรือกล้ามเนื้อลีบถาวรได้ครับ
5 วิธีป้องกันเพื่อสุขภาพกระดูกที่แข็งแรง
เปลี่ยนท่าบ่อย ๆ: ไม่นั่งแช่ท่าเดิมเกิน 1 ชั่วโมง
บริหารกล้ามเนื้อคอและหลัง: เพื่อให้กล้ามเนื้อช่วยพยุงกระดูกสันหลัง
ยกของให้ถูกวิธี: งอเข่าลงไปยก อย่าก้มหลังยก
นอนหมอนที่รองรับสรีระคอ: ไม่สูงเกินไปจนคอพับ
หมั่นสังเกตอาการตัวเอง: หากเริ่มมีอาการชาหรือเดินเซ ให้รีบพบแพทย์
Q&A: เรื่องที่หลายคนอยากรู้
Q: ปวดคอเฉย ๆ ต้อง MRI ไหม? A: หากเพิ่งเป็นและไม่มีอาการร้าวหรืออ่อนแรง หมอมักจะรักษาด้วยยาก่อนครับ แต่ถ้ามีอาการชา เดินเซ หรือรักษา 4-6 สัปดาห์ไม่ดีขึ้น MRI คือคำตอบครับ
Q: ผ่าตัดกระดูกสันหลังน่ากลัวไหม? A: ปัจจุบันมีเทคโนโลยีส่องกล้อง แผลเล็กนิดเดียว พักฟื้นเร็ว และปลอดภัยกว่าสมัยก่อนมากครับ
สรุปประเด็นสำคัญ
ทับเส้นประสาทมักจะมีอาการปวดร้าวและชาเฉพาะจุด
ทับไขสันหลังจะมีอาการมือทำงานละเอียดไม่ได้ และเดินเซ
อาการเดินเซและควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ คือสัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที
การรักษาเริ่มจากวิธีไม่ผ่าตัด เช่น ยา กายภาพ และการฉีดยาเฉพาะจุด
การปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวันคือการป้องกันที่ดีที่สุด
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดคอ #ปวดหลัง #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #หมอนรองกระดูกทับไขสันหลัง #เดินเซ #ชามือ #ออฟฟิศซินโดรม #กระดูกสันหลังเสื่อม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดร้าวลงขา #กายภาพบำบัด #รักษาโดยไม่ผ่าตัด #MRIกระดูกสันหลัง #อัมพาต #สุขภาพดีกับหมอเก่ง #DiscHerniation #CervicalMyelopathy #BackPain #NerveCompression #Orthopedics
Reference List
Bono CM, Ghiselli G, Gilbert TJ, Kreiner DS, Reitman C, Summers JT, et al. An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of cervical radiculopathy from degenerative disorders. Spine J. 2011 Jan;11(1):64-72. doi:10.1016/j.spinee.2010.10.023. PMID:21168100.
สรุป: บทความนี้เป็นแนวทางจากผู้เชี่ยวชาญเรื่องรากประสาทคอถูกกดทับ ช่วยบอกว่าเมื่อไรควรรักษาแบบยา กายภาพ หรือส่งผ่าตัด เหมาะใช้เป็นแหล่งอ้างอิงแนวทางมาตรฐานLurie JD, Tosteson TD, Tosteson AN, Tosteson WE, Carragee EJ, Weinstein JN. Surgical versus nonoperative treatment for lumbar disc herniation: eight-year results for the Spine Patient Outcomes Research Trial. Spine (Phila Pa 1976). 2014 Jan 1;39(1):3-16. doi:10.1097/BRS.0000000000000088. PMID:24153171.
สรุป: งานวิจัยนี้ติดตามผู้ป่วยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทที่เอวนาน 8 ปี พบว่าทั้งผ่าตัดและไม่ผ่าตัดดีขึ้นได้ แต่กลุ่มผ่าตัดในผู้ป่วยที่เหมาะสมมักดีขึ้นมากกว่าNouri A, Tetreault L, Singh A, Karadimas SK, Fehlings MG. Degenerative cervical myelopathy: epidemiology, genetics, and pathogenesis. Spine (Phila Pa 1976). 2015 Jun 15;40(12):E675-E693. doi:10.1097/BRS.0000000000000913. PMID:25839387.
สรุป: บทความนี้อธิบายโรคไขสันหลังคอถูกกดทับจากความเสื่อม ว่าเกิดจากความเสื่อมสะสมและการกดเบียดไขสันหลัง ทำให้มือไม่คล่อง เดินไม่มั่นคง และมีอาการทางระบบประสาทได้Woods BI, Hilibrand AS. Cervical radiculopathy: epidemiology, etiology, diagnosis, and treatment. Instr Course Lect. 2015;64:269-279. PMID:25985461.
สรุป: บทความนี้สรุปเรื่องรากประสาทคอถูกกดทับอย่างครบ ตั้งแต่สาเหตุ อาการ การตรวจวินิจฉัย และการรักษา โดยชี้ว่าผู้ป่วยจำนวนมากดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัดJordan J, Konstantinou K, O'Dowd J. Herniated lumbar disc. BMJ Clin Evid. 2009 Mar 26;2009:1118. PMCID: PMC2907819. PMID:19445754.
สรุป: บทความนี้เป็นการทบทวนหลักฐานเรื่องหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวเคลื่อน ว่ามียา วิธีไม่ใช้ยา และการผ่าตัดอะไรบ้างที่ช่วยได้ และต้องชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงอย่างไร
Comments
Post a Comment